Áhættuminnkandi aðgerðir

Hér mun koma meira efni um áhættuminnkandi aðgerðir.

Sjúkraþjálfun eftir áhættuminnkandi brjóstnám

Sjúkraþjálfarar hjá Gáska í Ármúla eru í samstarfi við Kristján Skúla Ásgeirsson brjóstaskurðlækni oghans teymi í Klínikinni í Ármúla.

Konum með BRCA stökkbreytt gen sem fara í áhættuminnkandi brjóstnám hjá honum stendurtil boða að hitta sjúkraþjálfara um 4-6 vikum eftir aðgerð.

 

Einstaklingsmiðuð þjálfun

Hver einstaklingur er einstakur og því mismunandi vandamál hjá hverri konu og hverju hún finnurfyrir.  Sjúkraþjálfari tekur því viðtal og skoðun í upphafi meðferðar og metur hvað þarf til að hjálpa viðkomandimeð.  Sumar konur fara t.d. í svokallaðaDIEP flipaaðgerð sem er umfangsmeiri og þá er einnig skurður á kviðsvæði og þáþarf einnig að varast álag á það svæði.

Líkamsstaða

Góð líkamstaða er lykilatriðií að láta sér líða vel eftir aðgerð. Sjúkraþjálfari leiðbeinir með bættalíkamsstöðu en hætta er á að hún versni fyrst eftir brjóstnámsaðgerð.  Algengt er að líkamsstaðan verði hokin, axlirframdregnar og staða handleggja röng.

Verkir

Verkir eru eðlilegurfylgifiskur bæði á skurðsvæði og almennir stoðkerfisverkir í kringum það t.d. íöxlum, hálsi og brjóstbaki. Sjúkraþjálfari skoðar og metur svæðið m.t.t. verkja og meðhöndlar eftirþví sem þarf.

Styttingar í bandvef

Það verða oft styttingarí bandvef yfir brjóstvöðvum, holhönd og upp í axlir og háls.  Einnig verða stundum samgróningar í skurðumog eftir drenslöngur.  Þessar styttingarer hægt að vinna á með bandvefslosun/teygjum, og með því að kenna æfingar ogteygjur sem hreyfa við þessu svæði.

Skert tilfinning/dofi

Tilfinning á svæðinubreytist eftir aðgerð.  Flestar konur finna fyrir tilfinningaleysi eða dofa yfirbrjóstum og þar í kring og það er eðlilegt, en sú tilfinninig getur aukistaftur með tímanum.

Vökvasöfnun

Þrátt fyrir að eitlar séuekki fjarlægðir getur verið vökvasöfnun á svæðinu.  Vökvinn sest oft hliðlægt við brjóst eða íkringum þau.  Vökvinn getur verið bjúgursem myndast eða blæðingar.

Hreyfing

Mikilvægt er að byrja aðhreyfa sig strax, ganga og gera liðkandi æfingar til að minnka vöðvaspennu í herðumog koma í veg fyrir styttingar á vöðvum, liðpoka og bandvef. Almennt séð þarf þóað fara mjög varlega í 4-8 vikur eða á meðan gróandi er á svæðinu.  Forðast þarf áreynslu á þessum tíma t.d.erfið heimilisstörf og að lyfta þungu og allt álag á brjóstasvæði þarf aðforðast uppundir 8-12 vikur eins og t.d. að ýta eða toga.

 

Æfingarog teygjur

Fyrir aðgerð er gott aðrenna yfir þessar æfingar til að finna hvernig hreyfiferlar og liðleiki ásvæðinu er.  

Hér eru dæmi um liðkandiæfingar og léttar teygjur sem  að gerasem fyrst og helst að byrja strax daginn eftir aðgerð.  Gott er að gera æfingarnar um 2 til 3 sinnumá dag og endurtaka hverja æfingu um 5 sinnum.

1.  Snúa öxlum í hringi

2.  Vængjaæfing.  Liggðu á bakinu, settu hendur undir hnakka ogláttu olnboga síga niður til hliðar eins langt og þú kemst.

3.  Lyfta höndum í baklegu.  Liggðu á bakinu og haltu á priki eða spenntugreipar í kjöltu þér, lyftu höndum upp fyrir höfuð eins langt upp og þú kemst.

4.  Klifra upp vegg.  Stattu upp við vegg og snúðu að veggnum.  Klifraðu upp vegginn eins hátt upp og þúkemst.

 

5.  Klifra upp vegg frá hlið.  Sittu eða stattu og snúðu hliðinni aðvegg.  Klifraðu upp vegginn með hendinni.

8.  Brjóstvöðvateygja.  Liggðu á bakinu og láttu hendur falla út tilhliðar.  Vinna má lengra inn í teygju meðþví að láta hendur fara hægt og rólega hærra upp í átt að höfði.

 

7.  Hliðarbeygja.  Þessa teygju þarf að fara varlega í og geraþegar æfingum 4 og 5 hefur verið náð eins og þið gerðuð þær fyrir aðgerð.

Undirbúningur fyrir brjóstnám

Brjóstnám er mjög stór aðgerð og nauðsynlegt að vera búin að undirbúa sig vel andlega og líkamlega fyrir aðgerðina. Margrét Lilja þurfti að fara í 6 aðgerðir einu ári í sínu brjóstnámsferli og var því komin með smá rútínu hvernig hún undirbjó sig heima og hvað hún tók með sér á aðgerðardaginn. Hér lýsir Margrét Lilja sinni reynslu varðandi undirbúning.

Undirbúningur fyrir aðgerð:

Þegar ég hef fengið næsta aðgerðardag þá set ég upp smá plan í höfðinu. Ég vil vera sem best upplögð fyrir aðgerðina. Oftast hef ég fengið að vita með 1-3 mánaða fyrirvara um fyrirhugaða aðgerð. Auðvitað er enginn eins og hver og einn þarf að gera það sem er best fyrir sig, en svona reyni ég að undirbúa mig;

Hreyfing - Ég vil vera í mínu besta formi á aðgerðardaginn. Það þýðir ekki að ég fari viku fyrir aðgerð og hleyp á hverju degi, síður en svo. Ég stunda reglulega hreyfingu en passa mig að hafa léttar æfingar síðustu 2 daga fyrir aðgerð. Ég vil ekki vera með strengi á bataferlinu ofan í allt annað.

Andleg heilsa - Jákvæðni skiptir öllu máli. Bæði fyrir og eftir aðgerð reyni ég eftir öllum mætti að vera meðvituð um það að ég ein geti haft áhrif á líðan mína og ég vel að hugsa um góðu hlutina og það jákvæða í kringum mig. Ég reyni að takast á við krefjandi verkefni með jákvæðu hugarfari. Þetta skiptir sérstaklega miklu máli sólahring fyrir aðgerð og dagana eftir aðgerð.

Matarræði - ég reyni að  hugsa vel um mataræðið. Á síðasta ári hef ég gert töluverðar breytingar á mataræðinu hjá mér, en það hefur gerst mjög hægt og er bara eitthvað sem ég hef í huga. Ég reyni að minnka sykur og bæta við grænmeti, ekkert bannað samt nema kannski svona helst svart gos. Tveim vikum fyrir aðgerð hætti ég að taka vítamín og lýsi en það geta alltaf verið aukaefni í svoleiðis sem valda vandamálum, hverjum hefði t.d. dottið í hug að lýsi væri blóðþynnandi og gæti því valdið vandamálum í aðgerðum? Ég gæti alveg farið með vítamínin til læknisins og beðið hann að fara yfir öll innihaldsefnin, en mér finnst bara betra að sleppa þeim.

Aðstaða - Ég fékk rafmagnsrúm rétt fyrir fyrstu aðgerðina. Við höfðum eiginlega ekki pláss fyrir það (erum núna með 3 rúm inni í hjónarherbergi) en ég hefði EKKI viljað vera án þess. Ég hef alla tíð sofið á maganum eða hliðinni, en eftir brjóstnám þá er það ekki hægt. Fyrstu dagana eða jafnvel vikurnar á eftir sef ég í rafmagnsrúminu og ef ég vakna af því mér finnst eins og þurfi að hreyfa mig, þá breyti ég aðeins stöðunni á rafmagnsrúminu og held áfram að sofa. Annað sem ég passa að sé í lagi er t.d. tengi fyrir símann og svo set ég tannburstann minn á sömu hæð og hjónaherbergið er (ég bý á tveimur hæðum). En þá þarf ég ekkert að vera að fara upp og niður stigann að óþörfu  fyrstu dagana eftir að ég kem heim. Ég pasa upp á að hlutir sem ég vil hafa aðgengilegir séu það. Síðan fara alltaf síðustu tveir dagarnir í að þrífa heima hjá mér, þvo rúmfötin o.fl.

Gott að taka með sér upp á spítala:

  • Símabatterí - til að hlaða símann en hafa hann samt nálægt þér. Væri líka nóg að vera með langa hleðslusnúru.
  • Headphone - til að geta hlustað á sögu
  • Skyrtu eða peysu sem er rennd eða hneppt að framan - eitthvað sem er auðvelt að fara í og úr.
  • Þægilegar buxur sem auðvelt er að fara í og úr - þótt aðgerðarsvæðið sé brjóstkassinn þá getur maður verið aumur að nota hendurnar og því gott að það sé ekki vesen að fara í og úr buxunum.
  • Belti eða eitthvað til að festa drenin í - lang flestir ef ekki allir vakna með dren eftir brjóstnám, og gott er að vera búin undir það
  • Súkkulaði - ég hef reyndar ekki gert þetta. En var eiginlega hálf skömmuð fyrir það síðast á vöknun að hafa ekki komið með eitthvað þar sem ég er alltaf með svima og yfirliða vesen, þannig ég bæti því á listann til að taka með næst.